Sağlık, bireylerin yaşam kalitelerini doğrudan etkileyen en temel unsurlardan biridir. Dolayısıyla sağlık hizmetlerine erişim, tedavi yöntemleri, yeni teknolojiler ve tedavi protokolleri hakkında bilgi sahibi olmak, bireylerin en temel haklarındandır. Bu noktada sağlıkta reklam ve tanıtım, bireylerin doğru bilgilere erişimini sağlama, yeni tedavi yöntemlerini duyurma ve hastaların en uygun tedavi merkezini bulma konularında kritik bir role sahiptir.

Ancak, sağlıkta reklam ve tanıtımın doğru ve etik bir şekilde yapılması büyük önem taşımaktadır. Yanıltıcı, eksik veya hatalı bir reklam veya tanıtım, hastaların yanlış tedavi yöntemlerini seçmelerine veya yanıltıcı bilgilere dayanarak hayati kararlar almalarına neden olabilir. Bu nedenle, Türkiye’de sağlıkta reklam ve tanıtım konusunda çeşitli düzenlemeler getirilmiştir. Tarihsel süreçte, Türkiye’de bu alandaki düzenlemeler, sağlık hizmetlerinin kalitesini artırma, hasta haklarını koruma ve sağlık hizmeti sunucuları arasında adil bir rekabet ortamı oluşturma amacıyla şekillenmiştir.

Son olarak yayımlanan yeni yönetmelik, sağlıkta reklam ve tanıtım konusunda mevcut hükümleri güncelleyerek, sektörün karşılaştığı yeni sorunlara ve değişen dinamiklere yanıt vermektedir. Yönetmelikte yapılan bu değişiklikler, hem hekimlerin hem de sağlık kuruluşlarının tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerini nasıl yürütecekleri konusunda net bir çerçeve sunmaktadır. Bu bilgilendirme rehberi, yeni yönetmelikte yapılan önemli değişiklikleri, bu değişikliklerin pratikte ne anlama geldiğini ve sağlık profesyonelleri için ne gibi yükümlülükler getirdiğini detaylı bir şekilde ele alacaktır.

Bu rehberin, sağlık profesyonellerine yeni yönetmelikle gelen değişiklikleri anlama ve bu değişikliklere uyum sağlama konusunda yardımcı olmasını umuyoruz.

 

Eski Yönetmelikte Sağlıkta Reklam ve Tanıtım

eski yonetmelikte saglikta reklam ve tanitim

Sağlık hizmetlerinin sunumu ve tanıtımı, eski yönetmeliklerde de ciddi bir şekilde düzenlenmiş ve bir dizi kısıtlama getirilmiştir. Bu düzenlemelerin çoğu, hasta haklarının korunmasına yönelik olduğu gibi, hekimler ve sağlık kuruluşlarına etik ve profesyonel standartları uygulama yükümlülüğü de getirmiştir.

 

Hangi faaliyetlerin reklam olarak kabul edildiği:

Eski yönetmeliklere göre, bir sağlık hizmetinin, sağlık kuruluşunun veya sağlık profesyonelinin tanıtılması ve öne çıkarılması amacıyla yapılan her türlü duyuru, ilan, bildiri, yazılı, sözlü veya görsel yayınlar, açık hava reklamları, broşürler, kataloglar ve benzeri yayınlar, internet üzerinden yapılan yayınlar, toplu iletişim araçları kullanılarak yapılan duyurular, tanıtımlar ve bunlar gibi faaliyetler reklam olarak kabul edilmekteydi.

 

Hangi durumların ve unsurların reklam kapsamına alınmadığı:

Reklam kapsamına girmeyen unsurlar arasında, bilimsel yayınlar, bilimsel toplantılar ve eğitim amaçlı aktiviteler, sağlık kuruluşlarının isim değişikliği, taşınma, yeni bölüm açma gibi durumlarla ilgili duyurular, sağlık kuruluşlarına ait istatistiki bilgiler, sağlık profesyonellerinin unvan, uzmanlık, çalışma saatleri ve iletişim bilgileri gibi bilgiler yer almaktaydı. Bu tür bilgiler, bilgilendirme amacıyla sunuldukları sürece reklam olarak kabul edilmezdi.

 

Hekimler ve sağlık kuruluşları için belirlenen kısıtlamalar:

Eski yönetmelikler, hekimler ve sağlık kuruluşlarına ciddi reklam ve tanıtım kısıtlamaları getirmekteydi. Bu kısıtlamalar arasında, sağlık hizmetleri, tedavi yöntemleri, ilaçlar veya tıbbi cihazlar hakkında yanıltıcı, abartılı veya gerçeği yansıtmayan bilgilerin kullanılması; belirli bir tedavi veya tedavi yönteminin garantili sonuçlar vereceğinin iddia edilmesi; hastaların özel durumlarının, rızaları olmadan reklam malzemesi olarak kullanılması ve tedavi öncesi ve sonrasına ait fotoğraf, görüntü ve bilgilerin reklam amaçlı kullanılması yer almaktaydı.

Bu kısıtlamalar, sağlık hizmetlerinin etik ve profesyonel bir şekilde sunulmasını sağlama ve hastaların haklarını koruma amacıyla getirilmiştir. Yeni yönetmelikle birlikte, bu kısıtlamaların bir kısmında önemli değişiklikler ve eklemeler yapılmıştır. Bunlar, sonraki bölümlerde detaylı bir şekilde incelenecektir.

 

Yeni Yönetmelikte Yapılan Önemli Değişiklikler

yeni yonetmelikte yapilan onemli degisiklikler

 

Sağlık sektöründe, reklam ve tanıtım faaliyetlerinin etik bir şekilde yürütülmesini sağlamak ve hastaların yanıltılmamasını temin etmek amacıyla hazırlanan yeni yönetmelik, eski yönetmelikte yer alan bazı hükümleri revize ederken, yeni hükümler ve kısıtlamalar da getirmiştir. İşte bu değişikliklerin ayrıntıları:

 

Hekim ve diş hekimleri için tanıtım ve bilgilendirmeyle ilgili yeni hükümler

Yeni yönetmelik, hekim ve diş hekimlerinin reklam ve tanıtım faaliyetlerini sıkı bir şekilde düzenlemektedir. Bu hükümlere aykırı hareket eden hekim ve diş hekimlerine idari para cezası uygulanacağı belirtilmiştir. Ayrıca, bu hükümlere aykırı hareketlerin tespit edilmesi halinde, ilgililerin bağlı olduğu meslek kuruluşlarına bildirimde bulunulacaktır.

 

Sağlık tesisi, uluslararası sağlık turizmi sağlık tesisi ve aracı kuruluşları için tanıtım ve bilgilendirme hükümleri

Sağlık tesisleri için, yönetmelik hükümlerine aykırı tanıtım ve bilgilendirme faaliyetlerinin tespit edilmesi halinde belirli yaptırımlar uygulanacaktır. Aynı şekilde uluslararası sağlık turizmi sağlık tesisleri ve aracı kuruluşları için de benzer yaptırımlar getirilmiştir. Özellikle tekrar eden ihlallerde, bu tesis ve kuruluşların faaliyetleri belli bir süre durdurulabilecektir.

 

Organ nakli merkezleri için getirilen özel hükümler

Organ nakillerinin uygulandığı tıbbi tedavi merkezleri için yönetmelikte özel hükümler yer almaktadır. Bu hükümlere aykırı tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri sonucunda, kadavra organ dağıtımının durdurulmasından faaliyet izninin iptaline kadar çeşitli yaptırımlar öngörülmektedir.

 

Yetkisiz, izinsiz veya ruhsatsız sağlık hizmeti sunumuna dair hükümler

Yeni yönetmelik, yetkisiz, izinsiz veya ruhsatsız olarak sağlık hizmeti sunan kişi, kurum ve kuruluşlar için sıkı yaptırımlar getirmektedir. Bu tür faaliyetlerin tespit edilmesi halinde, faaliyetler derhal durdurulacak ve ilgili hükümler uyarınca suç duyurusunda bulunulacaktır.

 

İnternet ve sosyal medya üzerinden yapılan tanıtım ve bilgilendirmelere yönelik düzenlemeler

Yeni yönetmelik, internet ve sosyal medya üzerinden yapılan sağlıkla ilgili tanıtım ve bilgilendirmeleri sıkı bir şekilde düzenlemiştir. Özellikle insan sağlığını tehlikeye atan veya tanı ve tedavi sürecini olumsuz etkileyen içeriklerin tespit edilmesi halinde, bu içeriklerin erişime engellenmesi için ilgili hükümler uyarınca suç duyurusunda bulunulacaktır.

Bu yeni düzenlemeler, hastaların haklarını daha etkili bir şekilde koruma amacını taşımaktadır. Sağlık profesyonelleri ve kuruluşları için, bu değişikliklerin yakından takip edilmesi ve uygulanması büyük önem taşımaktadır.

 

Google ADS, Meta (Instagram, Facebook) gibi populer kanallarda dijital reklamlar yasaklandı mı?

Yönetmeliği dikkatlice incelediğimizde, Google Ads, Meta (Facebook, Instagram vs.) gibi populer dijital reklam platformlarında sponsorlu içerik çıkılması, reklam ve tanıtım yapılabilmesi konusunda spesifik bir yasaklama bulunmuyor. Ancak şu maddeler dikkat çekiyor:

Sosyal paylaşım ve İnternet siteleri üzerinden yapılan sağlıkla ilgili tanıtım ve bilgilendirmeler: Bu maddenin 8. fıkrasında, sağlıkla ilgili tanıtım ve bilgilendirmelerin insan sağlığını tehlikeye atabilecek, tanı ve tedavi sürecini olumsuz etkileyebilecek ya da bu süreci engelleyici nitelikte olmaması gerektiği belirtiliyor. Eğer böyle bir durum tespit edilirse, 5651 sayılı Kanun uyarınca içeriklerin erişime engellenmesi için suç duyurusunda bulunulabileceği ifade ediliyor.

Bu madde, Google Ads, Meta veya diğer dijital platformlarda reklam yapılmasını doğrudan yasaklamıyor; ancak, bu platformlarda yapılan tanıtım ve bilgilendirmelerin belirtilen kurallara uygun olması gerektiğini belirtiyor.

Yönetmeliğin diğer maddeleri, tanıtım ve bilgilendirmenin nasıl yapılması gerektiği, hangi durumlarda yasak olduğu ve bu yasaklara aykırı hareket edenlere ne tür yaptırımların uygulanacağına dair bilgiler içeriyor. Ancak bu maddelerin içerisinde dijital reklam platformlarına yönelik spesifik bir yasaklama veya kural göze çarpmıyor.

Sonuç olarak, yeni yönetmeliğin getirdiği kurallara genel olarak uymak şartıyla, Google Ads, Meta veya diğer dijital platformlarda reklam yapmanın spesifik olarak yasaklandığını söylemek zor.

 

Öncesi – Sonrası görsellerinini yayınlanması tamamen yasaklandı mı?

“Öncesi – sonrası” görsellerinin kullanımına dair şu maddeler dikkat çekmektedir:

Sağlıkla ilgili tanıtım ve bilgilendirmelerde “öncesi – sonrası” fotoğrafları, görselleri ve benzeri içeriklerin kullanılmasının yasaklandığı belirtilmektedir.

Bu bilgiye dayanarak, “öncesi – sonrası” görsellerinin sağlıkla ilgili tanıtım ve bilgilendirmelerde kullanılması yeni yönetmelikle tamamen yasaklanmıştır. Bu tür görsellerin kullanılması, halkı yanıltıcı ve manipülatif olarak değerlendirilebileceği için bu tür bir yasaklama getirilmiş.

 

Dijital platformlar dışında dergi ilanı, bilboard vb. kanllardaki reklam ve tanıtımlar yasaklandı mı?

Dijital platformların yanı sıra dergi ilanları, billboardlar veya diğer fiziksel reklam kanallarında reklam ve tanıtımlarla ilgili spesifik bir yasaklama veya kural belirtilmemiş. Ancak, yönetmelik, sağlıkla ilgili tanıtım ve bilgilendirmelerin genel kurallarını ve yasaklarını içeriyor. Bu yasaklar ve kurallar, bahsedilen fiziksel reklam kanallarında da geçerli olacaktır.